Agile nədir? Agile fəlsəfəsi, Agile Manifesto və iş prinsipi
🧠 Agile nədir?
Agile bu gün IT dünyasında ən çox danışılan yanaşmalardan biridir. Amma çox adam onu eşidir, amma içində nə olduğunu tam hiss etmir.
Əslində Agile mürəkkəb bir şey deyil. Sadəcə iş görmə tərzidir.
Ən sadə dillə desək, Agile belə bir düşüncədir:
“Gəlin hər şeyi əvvəldən mükəmməl planlamayaq, addım-addım gedək və yol boyu düzəldək.”
Yəni klassik yanaşmada sən əvvəlcə hər şeyi planlayırsan, sonra aylarla işləyirsən və sonda nəticə görürsən. Agile isə deyir ki, bu risklidir, çünki proses boyu hər şey dəyişə bilər.
🔄 Real fərq necədir?
Təsəvvür et ki, bir məhsul hazırlayırsan.
Klassik yanaşmada:
3 ay plan yazırsan
sonra 6 ay işləyirsən
sonda müştəri deyir ki, “mən bunu istəmirdim”
Agile-də isə:
1 həftə işləyirsən
kiçik bir versiya göstərirsən
feedback alırsan
sonra davam edirsən
Yəni Agile-də sən müştəri ilə “birgə yaradırsan”.
🧩 Agile fəlsəfəsi
Agile-in arxasında çox sadə bir fikir dayanır:
👉 Dəyişiklik normaldır.
Əslində real həyatda heç bir layihə ilk planla 100% getmir. İnsan fikri dəyişir, biznes dəyişir, bazar dəyişir.
Agile bunu problem kimi yox, normal proses kimi qəbul edir.
Ona görə də Agile deyir:
“Plan müqəddəs deyil, nəticə vacibdir.”
📜 Agile Manifesto nə deyir?
Orada 4 əsas fikir var:
Birincisi, insanlar və ünsiyyət alətlərdən daha vacibdir. Yəni proqramlar, tool-lar var, amma əsas komanda necə işləyir.
İkincisi, işləyən proqram sənədlərdən daha vacibdir. Yəni 100 səhifə plan yox, işləyən nəticə önəmlidir.
Üçüncüsü, müştəri ilə daimi əməkdaşlıq müqavilədən daha vacibdir. Yəni “biz bunu yazmışıq” yox, “gəlin birlikdə düzəldək”.
Dördüncüsü isə deyir ki, dəyişiklikdən qorxmaq yox, ona uyğunlaşmaq lazımdır.
⚙️ Agile necə işləyir?
Agile adətən kiçik dövrlərlə işləyir. Buna sprint deyilir.
Sən işi kiçik hissələrə bölürsən, məsələn 1-2 həftəlik iş.
Hər sprint sonunda bir nəticə çıxır. O nəticə göstərilir, müzakirə olunur və sonra növbəti mərhələ başlayır.
Bu proses davamlı şəkildə təkrarlanır.
💡 Niyə Agile seçilir?
Agile-in bu qədər populyar olmasının səbəbi çox sadədir.
Birincisi, sən nəticəni tez görürsən. Aylarla gözləmirsən.
İkincisi, səhv edəndə onu erkən görürsən və düzəltmək asan olur.
Üçüncüsü, müştəri prosesin içində olur. Yəni sonda yox, hər mərhələdə görür nə baş verir.
Və ən vacibi, risk azalır. Çünki hər şey bir dəfə yox, hissə-hissə yoxlanır.
Agile haqqında ən çox yayılan yanlış fikirlərdən biri budur ki, Agile o deməkdir ki, “plan yoxdur” və ya “hər şey necə gəldi elə də edilir”. Əslində bu tamamilə səhv başa düşülmədir.
Agile heç vaxt plansızlıq demək deyil. Əksinə, Agile-də plan var — sadəcə bu plan daş kimi donmuş, dəyişməz bir sənəd deyil.
Klassik yanaşmada adətən hər şey əvvəldən çox detallı şəkildə planlanır və sonra o plana sonuna qədər sadiq qalınır. Amma real həyatda layihələr heç vaxt tam olaraq ilk plan kimi getmir. İstifadəçi fikri dəyişir, biznes yeni ehtiyaclar ortaya çıxarır, bazar şərtləri dəyişir və texniki problemlər çıxır.
Agile isə bunu qəbul edir və deyir ki, plan olmalıdır, amma bu plan “dəyişməz plan” olmalıdır. Yəni lazım olduqca yenilənə bilməlidir.
Digər bir yanlış fikir isə budur ki, Agile xaos deməkdir. Yəni sanki komanda istədiyi kimi işləyir, heç bir qayda yoxdur. Amma bu da doğru deyil.
Agile-də çox aydın struktur var. Məsələn işlər kiçik hissələrə bölünür, hər bir hissənin məqsədi olur, müəyyən vaxt aralığında (sprint) işlənir və sonunda nəticə göstərilir. Yəni tam sistemsiz bir prosesdən söhbət getmir.
Sadəcə fərq ondadır ki, bu struktur sərt deyil. Əgər proses zamanı yeni bir ehtiyac ortaya çıxırsa, onu nəzərə almaq mümkündür. Əgər hansısa yanaşma işləmirsə, dəyişdirilə bilər.
Agile-in ən güclü tərəfi də məhz budur: sərt plan yox, uyğunlaşa bilən sistem.
Yəni qısa desək, Agile nə plansızlıqdır, nə də xaos. Agile — planı olan, amma dəyişikliklərə açıq olan ağıllı bir iş sistemidir.
🧠 Son fikir
Agile əslində texniki bir metoddan çox düşüncə tərzidir.
O deyir ki:
“Mükəmməl planı gözləmə. Başla, düzəlt, öyrən və davam et.”